Nieuws

Fluorhoudend Blusschuim, Een Vloek Of Een Zegen?

21 mar 2018

Auteurs: Kees Kappetijn, Philip Stohr

Fluorhoudende schuimmiddelen zijn geliefd en doeltreffend en worden op grote schaal gebruikt, zowel bij de overheidsbrandweer in de 25 veiligheidsregio’s als bij de brandweer in de industrie. De industrie gebruikt het middel ook in blusinstallaties voor productie- en opslagvoorzieningen.

Maar de toepassing van fluorhoudend blusschuim bij industriële brandbestrijding staat onder druk, vanwege de internationaal aangetoonde risico’s voor de gezondheid en het milieu. Fluor dat met bluswater en schuimresten in het milieu terecht komt, levert grote problemen op voor het milieu en de volksgezondheid.

Wat is er aan de hand?

Fluor heeft giftige eigenschappen, is persistent, cumuleert in het lichaam en kan zich via (grond)water gemakkelijk verspreiden in het milieu, waardoor het in de voedselketen en uiteindelijk in de mens terecht kan komen. Gezondheidsonderzoek toont aan dat mensen die gedurende langere tijd aan de fluorverbindingen zijn blootgesteld uiteenlopende ziektebeelden hebben ontwikkeld.

Internationaal, ook binnen de EU en in Nederland, ligt het gebruik van fluorhoudend schuim bij wetgevende instanties in toenemende mate onder het vergrootglas. Het gebruik van bepaalde fluorverbindingen is inmiddels verboden.

De negatieve eigenschappen van fluorhoudend blusschuim bij elkaar opgeteld, leiden tot de maatschappelijke opdracht om productie en toepassing van fluorhoudend schuim zoveel mogelijk te beperken en te zoeken naar bruikbare alternatieven, die net zo effectief zijn.

Hoe reageren we in Nederland?

We merken dat publieke en private organisaties nog niet goed op de hoogte zijn van de nieuwe wetgeving en de maatschappelijke druk op het gebied van fluorhoudend blusschuim.

  • Wat zijn de gevaren van fluorhoudend schuim?
  • Wat houdt de nieuwe wetgeving precies in?
  • Wat betekent dat voor mijn (brandweer) organisatie?
  • Moet ik nu in actie komen?
  • Zo ja, wat moet ik doen?
  • Welke alternatieven en oplossingen zijn er om compliant te blijven?

Op deze en andere fluor-vragen geven wij in een serie blogs, lezingen en whitepapers antwoord en advies, te beginnen met dit blog over het probleem van fluorhoudend blusschuim en nieuwe wetgeving op dit terrein.
 


Wat is het probleem met fluorhoudend blusschuim?

Brandweerorganisaties hebben het middel op grote schaal op voorraad. De middelen zijn vooral doeltreffend voor het bestrijden van grote brandende oppervlakten, zoals in opslagtanks en tankputten.

In Nederland is (petro)chemische industrie en tankopslag gespreid over verschillende haven- en industriegebieden. Amsterdam is de grootste benzinehaven van de wereld en kent meer dan 10 bedrijven met grote opslagparken. De Rotterdamse haven telt zo’n 5.600 opslagtanks met gevaarlijke stoffen, met tanks tot 90 diameter.

In al deze gebieden is fluorhoudend blusschuim veelal de standaard.

De toepassing van fluorhoudend blusschuim staat, zoals gezegd, onder druk vanwege de internationaal aangetoonde risico’s voor de gezondheid en het milieu. We willen de negatieve aspecten van het gebruik van fluorhoudend blusschuim terugdringen, maar hoe doen we dat?

Het antwoord daarop is niet eenvoudig en eenduidig, want:

  • Er is helaas (nog) geen alternatief product voor fluorhoudend blusschuim in dit type brandscenario’s.
  • Er zijn wel andere oplossingsrichtingen om te voorkomen dat mens en milieu worden geschaad, maar deze zijn niet eenvoudig te realiseren.

 

Wat zijn precies de nadelen van fluor in blusschuim?

Door hun chemische eigenschappen breken fluorverbindingen niet gemakkelijk af en blijven ze dus altijd in het milieu aanwezig, met alle schadelijke gevolgen van dien. Fluor kan bij opname via de voedselketen in het lichaam gaan ‘stapelen’.

Vooral bij frequente blootstelling aan fluorhoudend schuimvormend middel kan ingrijpende gezondheidsschade ontstaan.

Mensen die veel met het middel werken kunnen dan ook risico lopen: brandweerpersoneel dat tijdens blusoperaties, testen en oefenen met het middel in contact komt, maar ook onderhoudspersoneel dat blussystemen en schuimmiddelen test en instructie- en veiligheidspersoneel op oefenterreinen.

Het risico van ongewenste verspreiding van fluor als gevolg van werken met fluorhoudend schuim, ishet grootst in praktijksituaties en omgevingen waar geen goede voorzieningen zijn voor de opvang en verwerking van verontreinigd bluswater met schuimresten.

Zowel vanuit het oogpunt van ecologie en milieu als vanuit het oogpunt van arbeidsveiligheid is het dus van belang om ongewenste verspreiding van en blootstelling aan fluorhoudend blusschuim te vermijden.
 

Er zit fluor in mijn tandpasta, waarom is dat wel veilig?

Er zit een wezenlijk verschil tussen fluor in tandpasta en in blusschuim. De fluor in tandpasta is een zout. De fluor in blusschuim een verbinding tussen fluor en een koolstofketen. Dat is een heel andere verbinding met heel andere eigenschappen. Dit is te vergelijken met bijvoorbeeld ijzertekorten in je bloed. Er is een speciale verbinding van ijzer nodig om dat tekort aan te vullen. Het opeten van een spijker is niet de manier om dit tekort aan te vullen.

Is mijn schuimblusser thuis ook giftig?

De blussers in huis bevatten vaak fluorhoudend schuim. Een ander groot deel is fluorvrij schuim. De blusser zelf is natuurlijk niet giftig. Bij gebruik van de blusser komt de inhoud vrij. De mate van giftigheid ligt in lange termijn blootstelling. Ter verduidelijking: een korte blootstelling aan rook is veel heftiger. Giftigheid zit dus niet primair in het schuim.

 

Waarom gebruiken we eigenlijk fluor in blusschuim?

Fluorhoudende schuimvormende middelen zijn al sinds jaar en dag het probate middel voor de bestrijding van industriële brandscenario’s, in het bijzonder grote plasbranden (tankbrand / tankputbrand). De fluorverbindingen geven het blusmiddel de ideale eigenschappen voor het effectief blussen van deze grote oppervlaktebranden.

Fluor zorgt ervoor dat het schuim makkelijk en ver uitvloeit over het brandende oppervlak, tot een bestendige schuimdeken die goed bestand is tegen wegbranden. De fluor zorgt ook voor een afsluitende film tussen de brandbare vloeistof en de lucht en behoudt z’n werking bij extreem hoge temperaturen.

Deze eigenschappen maken fluorhoudend schuim gewild in situaties waarin een brandhaard moeilijk toegankelijk is en een schuimdeken niet gemakkelijk in stand kan worden gehouden door schuim toe te voegen.

Kortom: het is het meest effectieve blusmiddel voor grote vloeistofbranden onder lastige inzetomstandigheden.

 

Hoe reageren internationale wetgevende instanties?

Een praktijkcasus in Australië heeft daar al geleid tot een totaalverbod op het gebruik van fluorhoudend schuim.

Op diverse oefencentra ‘Down Under’ is jarenlang op grote schaal fluorhoudend schuim bij oefeningen en trainingen gebruikt, zonder dat goede verzamel- en opvangvoorzieningen voor verontreinigd bluswater aanwezig waren. Daardoor heeft fluor gedurende langere tijd ongehinderd op grote schaal kunnen weglekken naar het milieu, met grote gevolgen voor de volksgezondheid.

In Europa is inmiddels het gebruik van bepaalde fluorverbindingen verboden en in 2020 wordt een totaal verkoopverbod verwacht voor alle fluorverbindingen met C8 en C6 koolstofketens.

Momenteel zijn nog flinke voorraden blusschuim met deze C8 fluorcomponenten op de markt. Voor fluorverbindingen met kortere C6 fluormoleculen geldt het verbod nog niet, maar ook die verbindingen zijn schadelijk. Bovendien hebben ze de neiging om zich in grondwaterstromen nog sneller te verplaatsen dan de C8-fluorverbindigen. In de meeste schuimvormende middelen in Nederland worden inmiddels C6 verbindingen toegepast.
 

 

En wat doen wetgevende instanties in Nederland?

Voor milieuvraagstukken in Nederland is het uitgangspunt dat een locatie (grond, water, lucht) niet vervuild mag worden, of na een activiteit “vuiler” mag achterblijven dan voor die activiteit. Er geldt een “zorgplicht”.

Dat betekent dat werken met een aantoonbaar vervuilend middel voorkomen moet worden, of indien toch nodig (omdat de kwaal zonder dit middel niet adequaat behandeld kan worden), de boel achteraf opgeruimd moet worden.

Dit beginsel heeft grote betekenis voor activiteiten als trainen, testen en blussen.

Voor trainen en testen moeten alternatieve middelen of werkwijzen worden gevonden.

Voor de omgang met restanten blusschuim bij oefeningen maakte het ministerie van I&M in 2014 een handreiking. Het wettelijk kader binnen inrichtingen wordt bepaald door Activiteitenbesluit Milieubeheer artikel 3.6g en buiten inrichtingen (in de openbare ruimte) door Besluit Lozen buiten inrichtingen, artikel 3.24.

En als het middel bij een calamiteit moet worden ingezet, moet de locatie achteraf gericht gesaneerd worden.
 

Wat betekent dit voor mijn (brandweer) organisatie?

Er is werk aan de winkel voor de brandweer en de industrie.

De maatschappelijke druk om meer verantwoord met fluorhoudend schuim om te gaan is groot.

  • Brandweerorganisaties willen kleine en grote branden efficiënt en effectief bestrijden.
  • Omgevingsdiensten en toezichthouders willen maximale veiligheid, minimale incidentduur, nul milieu-impact en optimale arbeidsomstandigheden.
  • En drinkwaterbedrijven willen het zuiverste drinkwater kunnen blijven leveren.

 
Hoe pak je dat aan?

1. Lees binnenkort ons tweede blog in deze fluor-serie. Over alternatieven voor fluorhoudend blusschuim. En andere oplossingsrichtingen om compliant te blijven.

2. En meld je aan voor het eRIC 2018 mini-symposium fluorhoudend blusschuim

Meld je gratis aan

Hier vind je uit hoe je jouw organisatie klaarstoomt voor de toekomst.
 


 
Sprekers mini-symposium:
 
Jerry Krijn
Lid van de NEN normcommissie Blusinstallaties
‘Fluor in de juiste context’

Kees Kappetijn
Adviseur Industriële Veiligheid Kappetijn Safety Specialists
‘Blusschuim volgens de regels’

Peter de Roos
Projectmanager H2K
‘Blusschuim… een effectief blusmiddel?’

Raymond Bras
Teamleider Accountmanagement, Beleid en Compliance Gezamenlijke Brandweer
‘Gebruik van blusschuim in de praktijk’

Over Kappetijn Safety Specialists & Fluor

Kappetijn Safety Specialists heeft een stevige reputatie in de veiligheidsmarkt en is gespecialiseerd in fluorhoudend blusschuim. Op onze nieuwe fluor-pagina vind je alles over dit onderwerp: publicaties, richtlijnen, onderzoek, events en meer.

In opdracht van het Landelijk Expertisecentrum Brandweer BRZO, de landelijke kennisorganisatie voor het BRZO-toezicht op de industrie door de veiligheidsregio’s, hebben wij toonaangevend onderzoek uitgevoerd naar fluorhoudend blusschuim.

 


 
Bronnen gebruikt in dit blog

– Samenvatting onderzoek Alternatieven voor fluorhoudend blusschuim (LEC BRZO)
– Artikel Blusschuim wolf in schaapskleren (Europoortkringen)
– FAQ Blussen met schuim (Brandweer.nl)
– Guide Environmentally responsible use of fluorinated fire fighting foams (Brandweer Duitsland)
– Fluorinated Fire Fighting Foams Best Practice (FFFC USA)